هپاتیت و HIV

این بیماری‌ها چیستند؟

هپاتیت یعنی التهاب کبد. هپاتیت B و C را ویروس ایجاد می‌کند. بعضی افراد عفونت را بدون هیچ نشانه‌ای می‌گذرانند و بعضی دچار عفونت طولانی‌مدت می‌شوند که با گذشت سال‌ها ممکن است به سیروز (سفت و آسیب‌دیده شدن کبد) برسد. به همین دلیل آزمایش و پیگیری مهم است.

HIV ویروسی است که به سیستم ایمنی بدن حمله می‌کند. اگر درمان نشود، در طول سال‌ها می‌تواند به مرحلهٔ ایدز برسد. ولی در منابع آمده با درمان ضدویروسی، HIV امروز یک بیماری مزمن قابل کنترل است.

داشتن یکی از این عفونت‌ها چیزی دربارهٔ شخصیت یا رفتار کسی نمی‌گوید و جای قضاوت ندارد. این‌ها عفونت‌اند، و راه‌های ابتلا گوناگون است: از وسایل پزشکی و سوزن آلوده تا انتقال از مادر به نوزاد، تماس با خون و گاهی تماس جنسی.

چگونه منتقل می‌شوند؟

• هپاتیت B: از خون و ترشحات بدن. در WHO آمده شایع‌ترین راه، انتقال از مادر به کودک هنگام زایمان است. تزریق و وسایل برنده ناایمن، تماس جنسی و خالکوبی یا سوراخ کردن گوش با وسیلهٔ نامناسب هم از راه‌هاست.
• هپاتیت C: از خون. تزریق یا اقدام پزشکی ناایمن، خون بررسی‌نشده، و شریک شدن در وسایل تزریق از راه‌های اصلی‌اند.
• HIV: از خون، شیر مادر، مایع منی و ترشحات واژن. راه‌های پرخطر شامل تماس جنسی بدون محافظ، وسایل تزریق مشترک، تزریق یا انتقال خون ناایمن و انتقال از مادر به کودک است.

چه چیزی منتقل نمی‌کند؟

برای هر سه، تماس روزمره خطری ندارد. در منابع به‌طور مشخص آمده که این‌ها باعث ابتلا نمی‌شوند:

• بغل کردن (و دست دادن، برای HIV)
• بوسیدن (در مورد HIV، هپاتیت B و C)
• استفادهٔ مشترک از ظرف، لیوان و غذا
• سرفه و عطسه (هپاتیت B و C)
• توالت و وسایل خانه (HIV)

اما از وسایلی که ممکن است به خون آلوده شوند، مثل تیغ و مسواک، مشترک استفاده نکنید (NHS برای هپاتیت B). یعنی فرد مبتلا را از خانه و خانواده جدا نکنید.

چه کسانی باید پزشک را ببینند؟

بهتر است آزمایش و ویزیت را جدی بگیرید اگر:

• آزمایش یکی از این ویروس‌ها در گذشته مثبت یا مشکوک شده
• ممکن است با خون یا وسیلهٔ آلوده تماس داشته باشید (تزریق، جراحی یا کار دندان‌پزشکی در جای نامطمئن، خالکوبی، تیغ مشترک)
• شریک جنسی یا عضو خانواده‌تان مبتلاست
• باردارید (در منابع آزمایش بارداران توصیه شده است)
• چشم و پوستتان زرد یا ادرارتان تیره شده است

CDC برای هپاتیت B توصیه می‌کند همهٔ بزرگسالان دست‌کم یک بار در عمر آزمایش دهند، و برای هپاتیت C همهٔ بزرگسالان را به آزمایش دعوت می‌کند.

نیازی به شرم نیست. هدف پزشک شناختن بیماری و حفظ سلامت شما و اطرافیانتان است.

چگونه بررسی می‌شود؟

این بیماری‌ها فقط با آزمایش مشخص می‌شوند، نه از روی علائم.

• هپاتیت B: آزمایش خون برای تشخیص عفونت حاد از مزمن و سنجش آسیب کبد. سونوگرافی یا سنجش سفتی کبد هم گاهی انجام می‌شود (WHO).
• هپاتیت C: ابتدا آزمایش پادتن که نشان می‌دهد ویروس در گذشته وارد بدن شده است. اگر مثبت بود، آزمایش دیگری (RNA) می‌گوید عفونت هنوز فعال است یا نه. چون بعضی افراد ویروس را خودشان از بدن پاک می‌کنند. بعد وضع کبد بررسی می‌شود.
• HIV: تست سریع پادتن نتیجه را همان روز می‌دهد، ولی نتیجهٔ مثبت باید با آزمایش تأییدی قطعی شود (WHO و NHS). اگر تماس پرخطر تازه بوده، ممکن است لازم باشد آزمایش بعد از چند هفته تکرار شود.

درمان به‌طور کلی چگونه است؟

هپاتیت C. درمان با قرص‌های ضدویروس است. در CDC آمده درمان‌ها بیش از ۹۵ درصد بیماران را معمولاً بدون عارضه درمان قطعی می‌کنند؛ دوره ۸ تا ۱۲ هفته است (در WHO ۱۲ تا ۲۴ هفته بسته به وضع کبد). در NHS هم آمده «مهم است درمان را تا آخر ادامه دهید تا اثر کند».

هپاتیت B. هپاتیت حاد B معمولاً خودبه‌خود خوب می‌شود. هپاتیت B مزمن درمان قطعی ندارد ولی با داروهای ضدویروس و پیگیری منظم کبد کنترل می‌شود. در WHO آمده بیشتر بیماران باید درمان را همیشه ادامه دهند و درمان می‌تواند پیشرفت به سیروز و سرطان کبد را کند کند. واکسن هپاتیت B از ابتلای افراد سالم جلوگیری می‌کند (WHO: حفاظت تقریباً ۱۰۰ درصد برای کسانی که دوره را کامل می‌کنند).

HIV. درمان قطعی وجود ندارد، ولی درمان ضدویروسی مقدار ویروس را کم می‌کند، ایمنی بدن را بازسازی می‌کند و به بیشتر بیماران اجازه می‌دهد عمر طولانی و سالم داشته باشند. وقتی میزان ویروس در خون به حد غیرقابل‌اندازه‌گیری برسد، ویروس از راه جنسی منتقل نمی‌شود. در NHS آمده معمولاً حدود ۶ ماه طول می‌کشد تا ویروس به این حد برسد. CDC توصیه می‌کند درمان در اولین فرصت بعد از تشخیص شروع شود.

در هیچ‌یک از این‌ها وعدهٔ نتیجهٔ قطعی داده نمی‌شود. پاسخ هر فرد به درمان فرق دارد، و همکاری خود بیمار در مصرف منظم دارو و پیگیری تأثیر زیادی دارد.

خودتان چه کار می‌توانید بکنید؟

• آزمایش و پیگیری را عقب نیندازید. شناخت زودهنگام شانس بیشتری می‌دهد. در WHO آمده تشخیص و درمان زودهنگام هپاتیت C از آسیب جدی کبد جلوگیری می‌کند.
• دارو را منظم مصرف کنید و بدون نظر پزشک قطع نکنید.
• پیش از هر داروی تازه (حتی گیاهی یا بدون نسخه) از پزشک بپرسید، چون بعضی داروها به کبد آسیب می‌زنند (CDC برای هپاتیت B).
• الکل را محدود کنید، غذای سالم بخورید و فعال باشید (CDC برای هپاتیت B).
• از تیغ، مسواک و وسایل تیز مشترک استفاده نکنید.
• دربارهٔ واکسن هپاتیت B برای خودتان و خانواده با پزشک مشورت کنید. CDC آن را برای نوزادان، کودکان و بزرگسالان ۱۹ تا ۵۹ سال توصیه می‌کند.
• بپرسید: اطلاعات من چگونه نگه داشته می‌شود؟ این حق شماست.
• تنها نباشید. NHS می‌نویسد تشخیص HIV می‌تواند خیلی نگران‌کننده و پذیرفتنش سخت باشد. صحبت کردن با پزشک یا مشاور کمک می‌کند.

چه زمانی فوری مراجعه کنید؟

با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر:

• گیجی، خواب‌آلودگی شدید یا حرف زدن نامفهوم دارید
• تنفس خیلی تند یا سخت، یا پوست کبود، رنگ‌پریده و لکه‌لکه دارید
• با تب، سفتی گردن و سردرد شدید یا تشنج روبه‌رو هستید

اگر فکر می‌کنید در ۷۲ ساعت گذشته در معرض HIV قرار گرفته‌اید (مثلاً با سوزن یا تماس با خون)، هرچه زودتر به اورژانس یا مرکز مشاوره بروید. NHS مهلت ۷۲ ساعت را می‌نویسد و می‌گوید درمان پیشگیرانهٔ اضطراری ممکن است از ابتلا جلوگیری کند. منتظر نمانید و شرم نکنید.

در بیماران با ضعف ایمنی (مثل HIV درمان‌نشده) تب را زود جدی بگیرید. NHS ضعف ایمنی را در گروه پرخطر سپسیس نام می‌برد. اگر چشم و پوستتان زرد شده یا ادرارتان تیره شده، همان روز به پزشک نشان دهید.

برنامهٔ درمان هر بیمار فرق دارد. دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.