تب طولانی یا تبی که قطع نمی‌شود
اگر تب چند روز یا چند هفته ادامه دارد یا بعد از چند بار درمان برمی‌گردد، باید علت آن پیدا شود. در این صفحه می‌خوانید پزشک چه می‌پرسد، چه آزمایش‌هایی ممکن است لازم شود و چرا خوردن آنتی‌بیوتیک برای «قطع شدن تب» راه درستی نیست.
تب طولانی چیست؟
بدن وقتی با عفونت می‌جنگد گرم می‌شود. به همین دلیل تب خودش یک بیماری نیست، نشانهٔ چیزی است. در منابع، تب معمولاً دمای ۳۸ درجه یا بالاتر است. ولی ممکن است حتی با عدد کمتر هم احساس تب داشته باشید.
وقتی تب چند روز تمام نمی‌شود، یا چند هفته با فاصله برمی‌گردد، یا بعد از یکی دو دوره درمان باز هم می‌آید، پزشک دنبال علت می‌گردد. در متن‌های پزشکی تبی را که چند بار دمای ۳۸٫۳ یا بالاتر ثبت شده و بررسی‌های اولیه علتش را نشان نداده «تب با منشأ ناشناخته» می‌گویند. این اسم ترسناک‌تر از واقعیت است: یعنی هنوز علت را پیدا نکرده‌ایم، نه اینکه علت بدی دارد.
علت‌های تب طولانی چند گروه‌اند: عفونت‌ها، بیماری‌های التهابی و خودایمنی، بعضی تومورها، و مواردی مثل واکنش به دارو یا لختهٔ خون. عفونت یکی از گروه‌های اصلی است، ولی همهٔ تب‌های طولانی عفونت نیستند.
چه کسانی باید پزشک را ببینند؟
بهتر است برای ارزیابی نوبت بگیرید اگر:
- تب بدون علت روشن چند روز ادامه دارد یا بهتر نمی‌شود
- تب بعد از قطع شدن دوباره برمی‌گردد
- همراه تب عرق شبانه، کاهش وزن بدون دلیل، درد مفصل یا خستگی طولانی دارید
- پزشک دیگری شما را برای بررسی تب ارجاع داده است
- تب بعد از سفر، تماس با دام یا خوردن لبنیات و غذای مشکوک شروع شده است
- تب بعد از عمل جراحی یا در کنار زخمی که خوب نمی‌شود پیدا شده است
اگر دفاع بدنتان ضعیف است (مثلاً به‌خاطر دیابت، شیمی‌درمانی، پیوند عضو یا داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی)، تب را زودتر جدی بگیرید. در منابع، افراد با دفاع ضعیف در گروه پرخطرتر برای عفونت‌های جدی نام برده شده‌اند.
چگونه بررسی می‌شود؟
شرح حال مهم‌ترین قدم است و گاهی به‌تنهایی راه را نشان می‌دهد. پزشک احتمالاً می‌پرسد:
- تب از کی شروع شده و الگویش چیست؟ ثبت دما در خانه خیلی کمک می‌کند
- سفر: کجا رفته‌اید، چه خورده‌اید، آب کدام منبع بوده، نیش حشره داشته‌اید یا نه
- تماس با حیوان، دامداری، شیر و پنیر غیرپاستوریزه
- تماس با فردی که بیمار بوده
- شغل و محل زندگی
- داروهای تازه، چه داروهای نسخه‌ای و چه گیاهی
- بیماری‌های زمینه‌ای، عمل جراحی یا کاشت وسیله در بدن
بعد معاینهٔ دقیق انجام می‌شود: پوست، دهان و دندان‌ها، قلب، شکم و غده‌های لنفاوی. نوع آزمایش و تصویربرداری را پزشک براساس شرح حال و معاینه انتخاب می‌کند. به همین دلیل دو بیمار با تب مشابه ممکن است آزمایش‌های متفاوتی بدهند.
پیدا شدن علت ممکن است در یک ویزیت اتفاق نیفتد و چند مرحله طول بکشد. این طبیعی است و به معنای کوتاهی کسی نیست.
درمان به‌طور کلی چگونه است؟
درمان بستگی به علت دارد. اگر علت یک عفونت باکتریایی باشد، آنتی‌بیوتیک مناسب همان باکتری انتخاب می‌شود. اگر ویروس باشد، آنتی‌بیوتیک کمکی نمی‌کند و درمان چیز دیگری است. اگر علت التهابی یا غیرعفونی باشد، ممکن است لازم باشد با متخصص دیگری هم‌کاری شود.
نکتهٔ مهم این است که در تب طولانی، «درمان آزمایشی» با آنتی‌بیوتیک معمولاً توصیه نمی‌شود. در منابع آمده که این کار اثر ثابت‌شده‌ای ندارد و می‌تواند پیدا شدن علت واقعی را عقب بیندازد. فقط در بیماران خیلی کم‌دفاع یا بدحال، پزشک ممکن است بدون انتظار برای نتیجه آنتی‌بیوتیک شروع کند.
خودتان چه کار می‌توانید بکنید؟
- دمای خود را ثبت کنید. ساعت، عدد، محل اندازه‌گیری (زیر زبان یا زیر بغل) و علائم همراه را یادداشت کنید. در راهنمای «ثبت تب در خانه» نمونه‌اش هست.
- استراحت کنید و مایعات بنوشید. در منابع، آب فراوان و استراحت توصیه شده است.
- اگر تب دارید در خانه بمانید و با دیگران کمتر تماس بگیرید تا تب برود.
- داروها را با نظر پزشک یا داروساز مصرف کنید. از داروهای باقی‌ماندهٔ قبلی و داروی دیگران استفاده نکنید.
- مدارک را جمع کنید. آزمایش‌ها و کشت‌های قبلی و فهرست داروهایی را که تاکنون خورده‌اید همراه بیاورید.
- سابقهٔ سفر و تماس با حیوان را یادآوری کنید. حتی اگر مدتی از آن گذشته باشد.
چه زمانی فوری مراجعه کنید؟
با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین اورژانس بروید اگر همراه تب این نشانه‌ها را دارید:
- گیجی، حرف زدن نامفهوم یا نامربوط
- تنفس خیلی تند یا سخت
- پوست کبود، رنگ‌پریده یا لکه‌لکه
- لرز شدید که قابل کنترل نیست
- دمای خیلی بالا یا خیلی پایین
- جوش یا لکهٔ پوستی که با فشار رنگ‌پریده نمی‌شود
- سفتی گردن همراه سردرد شدید
- ادرار خیلی کم یا بی‌ادراری برای ساعت‌های طولانی
برای فهرست کامل به راهنمای «کی فوری مراجعه کنم» بروید. در این حالت‌ها خودتان رانندگی نکنید.
نشانه‌ها و برنامهٔ درمان هر بیمار فرق دارد. دربارهٔ وضعیت خودتان با پزشک صحبت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
چند روز تب را تحمل کنم و بعد بروم دکتر؟
عدد جادویی وجود ندارد. در منابع آمده اگر تب را در خانه مراقبت می‌کنید و بهتر نمی‌شود یا بدتر می‌شود، باید زود با پزشک تماس بگیرید. اگر تب خیلی بالاست یا پایین نمی‌آید هم همین‌طور. اگر همراه تب نشانه‌های خطر دارید، به راهنمای «کی فوری مراجعه کنم» نگاه کنید و منتظر نمانید.
آنتی‌بیوتیک بخورم تا تبم قطع شود؟
بهتر است نخورید. آنتی‌بیوتیک فقط روی بعضی عفونت‌های باکتریایی اثر دارد و روی ویروس‌ها بی‌اثر است. در منابع آمده که دادن آنتی‌بیوتیک بدون پیدا شدن علت، در تب طولانی کمکی نکرده است و حتی ممکن است پیدا شدن علت اصلی را عقب بیندازد. استثنا بیمارانی هستند که دفاع بدنشان خیلی ضعیف است یا حالشان وخیم است، و این را پزشک تشخیص می‌دهد.
آیا هر تب طولانی عفونی است؟
نه. عفونت‌ها یکی از گروه‌های اصلی علت تب طولانی‌اند، ولی بیماری‌های التهابی، بعضی تومورها و علت‌های دیگر هم می‌توانند باعث آن شوند. گاهی هم با وجود بررسی کامل علتی پیدا نمی‌شود. به همین دلیل بررسی منظم و قدم‌به‌قدم لازم است و حدس زدن کافی نیست.
تب را با چه دماسنجی اندازه بگیرم؟
در منبع NHS دماسنج دیجیتال زیر زبان یا زیر بغل توصیه شده است. نوارهای پیشانی دقیق نیستند. اگر دماسنج ندارید و احساس تب دارید هم بگویید، چون ممکن است تب داشته باشید حتی وقتی عدد دماسنج کمتر از ۳۸ است.
بعد از سفر تب کردم. به پزشک بگویم؟
بله، حتماً. عفونتی که در سفر گرفته‌اید ممکن است بعد از برگشتن نشانه بدهد. مقصد، تاریخ سفر، غذا و آب، تماس با حیوان و نیش حشره را به پزشک بگویید.