عفونت‌های مقاوم، مکرر و عمیق
عفونتی که با درمان خوب نمی‌شود، بارها برمی‌گردد یا به استخوان و زخم پا رسیده، به بررسی دقیق‌تری نیاز دارد. این صفحه می‌گوید «مقاومت» به چه معناست، چه کسانی بیشتر در خطرند و بررسی و درمان چه مراحلی دارد.
این مشکل‌ها چیست؟
این صفحه دربارهٔ عفونت‌هایی است که ساده نیستند: عفونتی که با یکی دو دوره درمان خوب نشده، عفونتی که بعد از مدتی دوباره برمی‌گردد، یا عفونتی که به جای عمیق‌تری مثل استخوان، زخم پا یا محل جراحی رسیده است.
مقاومت میکروبی یعنی میکروب (باکتری یا قارچ) راهی پیدا کرده که داروهایی که باید آن را از بین ببرند اثر نکنند. نکتهٔ مهم این است که مقاوم شده میکروب است، نه بدن شما. در منابع WHO و CDC آمده که عفونت مقاوم سخت‌تر و گاهی غیرممکن درمان می‌شود، و برای درمانش شاید لازم باشد از داروهای قوی‌تر و پرعارضه‌تر استفاده شود. مصرف نابجای آنتی‌بیوتیک از دلایل اصلی این پدیده است.
چند نمونهٔ آشنا:
- عفونت ادراری مکرر. در منبع NHS عفونتی که بعد از درمان برگردد، یا دو بار در شش ماه یا سه بار در دوازده ماه رخ دهد، مکرر نامیده می‌شود.
- عفونت استخوان. درد شدید (اغلب در پا)، ورم، گرمی و قرمزی (روی پوست تیره قرمزی کمتر دیده می‌شود) و تب. در منابع آمده اگر زود درمان شود معمولاً خوب می‌شود، ولی بی‌درمان ماندن می‌تواند به آسیب پایدار استخوان برسد.
- زخم پای دیابتی. وقتی حس پا کم شده، بریدگی یا تاول کوچک دیده نمی‌شود و ممکن است عفونی شود.
- عفونت بعد از عمل. قرمزی و درد اطراف محل جراحی، ترشح کدر از زخم یا تب.
- عفونت پوستی و بافت زیر آن (سلولیت). پوستی که دردناک، داغ و متورم است.
چه کسانی باید پزشک را ببینند؟
- کسی که یک یا دو دوره آنتی‌بیوتیک مصرف کرده و بهتر نشده است
- کسی که عفونتش بعد از بهبودی چند بار برگشته
- بیمار دیابتی که زخم پا دارد یا حس پایش کم شده
- کسی که بعد از عمل جراحی قرمزی، درد، ترشح یا تب دارد
- کسی که درد، ورم و گرمی روی یک استخوان یا مفصل دارد
- کسی که وسیلهٔ کاشته‌شده، سوند یا لولهٔ درمانی در بدن دارد و علائم عفونت پیدا کرده
- کسی که دفاع بدنش ضعیف است و عفونتش آرام‌تر خوب می‌شود
در منابع، افراد بالای ۶۵ سال، مردان با عفونت ادراری، بیماران دیابتی و کسانی که ایمنی ضعیف دارند باید عفونت ادراری را زودتر به پزشک نشان دهند و صبر نکنند.
چگونه بررسی می‌شود؟
هدف این است که بدانیم کدام میکروب در کار است و به کدام دارو پاسخ می‌دهد. چند قدم معمول است:
- شرح حال. چه عفونت‌هایی داشته‌اید، چه آنتی‌بیوتیک‌هایی خورده‌اید و چقدر، آیا اخیراً بستری یا مسافرت بوده‌اید. CDC می‌گوید به پزشک بگویید که اخیراً در کشور دیگری هم درمان گرفته‌اید یا نه.
- معاینه. محل مشکل، پوست، زخم و حال کلی.
- آزمایش. آزمایش خون و ادرار، و در صورت نیاز کشت: نمونه‌ای از خون، ادرار یا زخم که در آزمایشگاه بررسی می‌شود تا میکروب شناسایی شود و معلوم شود کدام دارو روی آن اثر دارد. در منبع NHS آمده که آزمایش ادرار همیشه عفونت را نشان نمی‌دهد، پس منفی بودن یک آزمایش همیشه پایان ماجرا نیست.
- تصویربرداری در موارد مشکوک به عفونت استخوان یا عمق بافت: در منبع NHS عکس ساده، سی‌تی، ام‌آرآی و گاهی نمونه‌برداری از استخوان ذکر شده است.
درمان به‌طور کلی چگونه است؟
درمان بسته به نوع و محل عفونت و میکروب فرق می‌کند. اصل‌هایی که در منابع تکرار می‌شود:
- دارو باید با میکروب و محل عفونت جور باشد. در منبع WHO انتخاب داروی نامناسب از دلایل مقاوم شدن میکروب‌ها شمرده شده است.
- عفونت‌های عمیق درمان طولانی‌تر می‌خواهند. مثلاً برای عفونت استخوان، آنتی‌بیوتیک معمولاً هفته‌ها ادامه دارد (در منبع NHS ۴ تا ۶ هفته، و تا ۱۲ هفته در موارد شدید).
- دوره را ناقص رها نکنید. در منابع تأکید شده حتی اگر حالتان بهتر شد، دوره را طبق دستور تمام کنید. اگر عارضه‌ای دارید، به‌جای قطع خودسرانه به پزشک خبر دهید.
- عفونتی که با دارو بهتر نمی‌شود را نباید رها کرد. در منبع CDC آمده که در دیابت، عفونت پا اگر به درمان جواب ندهد ممکن است به قطع عضو برسد، و درمان زودهنگام این خطر را خیلی کم می‌کند. این هم دلیلی است که زود مراجعه کنید.
- علت زمینه‌ای هم باید رسیدگی شود: قند خون در دیابت، مراقبت از پا، و در عفونت ادراری مکرر دلایل ایجادکنندهٔ آن.
در مقاومت‌های شدید گزینه‌های دارویی کمتر است. این را پزشک با توجه به آزمایش شما تصمیم می‌گیرد.
خودتان چه کار می‌توانید بکنید؟
- قبل از ویزیت برگهٔ همهٔ آزمایش‌ها و کشت‌های قبلی را جمع کنید و فهرست داروهایی را که خورده‌اید با تاریخ بنویسید.
- آنتی‌بیوتیک را خودسرانه شروع یا قطع نکنید و از داروی دیگران یا باقی‌ماندهٔ قبلی استفاده نکنید. CDC هم می‌گوید داروی دیگران را نخورید و برای بعد نگه ندارید.
- اگر دیابت دارید، هر روز پاهایتان را نگاه کنید (برای کف پا از آینه یا کمک یکی از اطرافیان). به قرمزی، ورم، تاول، زخم و تغییر رنگ توجه کنید. در CDC آمده هر نشانه‌ای را بدون منتظر ماندن برای ویزیت بعدی به پزشک نشان دهید.
- بعد از عمل، پیش از ترخیص بپرسید در صورت مشکل با چه کسی تماس بگیرید. دست‌هایتان را پیش و پس از لمس زخم بشویید و اجازه ندهید دیگران بدون شستن دست به پانسمان دست بزنند.
- در عفونت ادراری طبق منبع NHS: مایعات (به‌خصوص آب) زیاد بنوشید، نگه داشتن ادرار را کم کنید و مثانه را کامل خالی کنید. دربارهٔ مکمل‌هایی مثل کرنبری با پزشک صحبت کنید.
چه زمانی فوری مراجعه کنید؟
با ۱۱۵ تماس بگیرید یا به اورژانس بروید اگر همراه عفونت این‌ها را دارید:
- گیجی، خواب‌آلودگی غیرعادی یا حرف زدن نامفهوم
- تنفس خیلی تند یا نفس‌تنگی
- پوست کبود، رنگ‌پریده، سرد و عرق‌کرده
- لرز شدید
- ضربان خیلی تند
- لکه‌های ارغوانی روی پوست
این‌ها می‌تواند نشانهٔ سپسیس (واکنش خطرناک بدن به عفونت) باشد. بقیهٔ نشانه‌ها در راهنمای «کی فوری مراجعه کنم» آمده است. اگر در پایتان زخم، قرمزی، ورم یا گرمی تازه پیدا کردید، همان روز به پزشک نشان دهید.
برنامهٔ درمان هر بیمار فرق دارد. دربارهٔ وضعیت خودتان از پزشک بپرسید.
پرسش‌های پرتکرار
مقاوم شدن یعنی بدن من به آنتی‌بیوتیک مقاوم شده؟
نه. مقاوم شدن مربوط به میکروب است، نه بدن شما. میکروب یاد می‌گیرد که داروهایی که باید آن را از بین ببرند اثر نکنند. CDC این نکته را صریح نوشته است. معنایش این است که پزشک باید با آزمایش ببیند این میکروب به کدام دارو پاسخ می‌دهد.
چرا عفونت ادراری من مدام برمی‌گردد؟
دلیل‌ها متفاوت است و فقط با بررسی معلوم می‌شود. در منبع NHS عفونت ادراری که بعد از درمان برمی‌گردد، یا دو بار در شش ماه (یا سه بار در دوازده ماه)، «مکرر» حساب می‌شود و پزشک ممکن است آزمایش یا ارجاع به متخصص را پیشنهاد کند. همچنین آمده که آزمایش ادرار همیشه عفونت را نشان نمی‌دهد.
عفونت استخوان چقدر درمان می‌خواهد؟
در منبع NHS آنتی‌بیوتیک برای عفونت استخوان معمولاً ۴ تا ۶ هفته و در موارد شدید تا ۱۲ هفته ذکر شده است. دلیلش این است که رسیدن دارو به استخوان و از بین رفتن عفونت زمان می‌برد. مدت درمان شما را پزشک تعیین می‌کند و بدون نظر او نباید دارو را قطع کنید، حتی اگر حالتان بهتر شده باشد.
زخم پای من بعد از چند هفته هنوز خوب نشده. صبر کنم؟
اگر دیابت دارید، صبر نکنید. در CDC آمده زخم پا در دیابت ممکن است عفونی شود و خوب نشود، و درمان زودهنگام خطر قطع عضو را خیلی کم می‌کند. هر زخم، قرمزی، ورم یا تغییر رنگ پا را زود به پزشک نشان بدهید.
آیا می‌توانم خودم همان آنتی‌بیوتیک قبلی را دوباره بخورم؟
بهتر است نخورید. هر آنتی‌بیوتیک بی‌مورد عوارض دارد و به مقاوم شدن میکروب‌ها کمک می‌کند. ممکن است میکروب این‌بار با دفعهٔ قبل فرق داشته باشد. جواب کشت قبلی و فهرست دقیق داروهایی را که خورده‌اید همراه بیاورید تا پزشک تصمیم بگیرد.